Yaylada geçirilen zamana “Yayla Vakti”, Kızık şivesinde “Yayla Vatı” denir. Köyde göçle birlikte iki-üç ziraat korucusundan başka kimse kalmaz, herkes Kızık Yaylası’na taşınmış olur — korucuların görevi araziyi, ekili-dikili alanları yabancı köylerin sürülerinden ve köyü hırsızlardan korumaktır.
Kızık Yaylası, Bolu’nun güney tarafında, 1.700 metre rakımlı Seben Dağı’nın arkasında; Kıbrısçık ilçesinin kuzeybatısında ve Seben ilçesinin kuzeydoğusunda, 1.540 metre rakımlı Yassı Dağ’ın kuzeyinde, oldukça düz bir arazide yer alır. Doğusunda, kuzeyden güneye uzanan 2.000 metre yüksekliğindeki Kartalkaya Dağı bulunur. Yaylanın ortalama rakımı 1.330 metre civarındadır. Yaylanın sınırları doğuda İzcilik Kampı yakınlarındaki Yayla Pazarı’ndan başlar, batıda 4.700 metrelik bir uzunlukla Gövez’de sona erer; kuzeyde Uzun Çayır’dan başlayıp Değirmi Çayır’da biten, ortalama 2.500 metre genişliğinde bir alana sahiptir. Geniş çayırlık alanlar yer yer ormanlarla kaplıdır — bu ormanlık alanlar hayvan sağlığı açısından da faydalıdır: hayvan sağanak yağmurdan ve kızgın güneşten ormana sığınarak korunur, çayırların otu kuruduğunda orman içinde otlayarak beslenmesini sürdürebilir.
Yaylanın kuzeyinde Aladağ Suyu, güneyinde Arkutça Suyu doğu-batı doğrultusunda akar; ikisi yaylanın güneybatısında, köprüye yakın Oğlanlar Burganı denilen yerde birleşip Dereyurt’ta yaylayı terk eder. Her iki dere de düz arazide kıvrımlar yaparak akar, bu kıvrımlarda oldukça derin yerler oluşur — köyün çocukları sıcak havalarda burada yüzmeyi öğrenirdi: erkek çocuklar Aladağ Suyu’nda, kız çocuklar ise Arkutça Suyu’nda yıkanırdı.
Kızık Yaylası, karayoluyla Bolu’ya 24,1 km, Seben’e 28,1 km, Kıbrısçık’a 53,1 km uzaklıktadır. Seben ve Kıbrısçık ilçelerinin yolu Kızık Yaylası’ndan geçer; yaylanın 2 km güneyinde Ayısekisi Köprüsü’nü geçince sağa Seben-Nallıhan, sola Kıbrısçık-Beypazarı yolu ayrılır. Yayla, Bolu-Seben-Nallıhan-Kıbrısçık hattı üzerinde bulunan, oldukça işlek ve önemli bir konumdadır.
Yaylanın çevresindeki başlıca mevkiler şöyle sıralanır: doğuda Yayla Pazarı, onun güneyinde Çingeneler Mezarlığı ve Zıngıldak Kuyu, onun güneyinde Kavaklı Çayır ve Orçu Boğazı; Yayla Pazarı’nın batısında Çevrik, onun güneyinde Ortakıraç, güneye doğru Arkutça ve Çobanlar Yatağı; Çevrik’in batısında Kızılyar, doğusunda Uzun Çayır ve Gölün Ayağı; batıda Kızık Yaylası yerleşim yeri, ardından Çayırköyü ve Gövez. Maymun Tepesi’nin, İzcilik Kampı’nın batı tarafına ise Yayla Pazarı denir — burada eskiden bir caminin (muhtemelen Cuma Camisi) kalıntıları ve temel taşları bulunduğu, çevre yaylalardan Cuma namazına gelenlerin kalabalıklaşmasıyla burada bir pazar kurulduğu, hayvan ve hayvan ürünlerinin satıldığı rivayet edilir — Kıbrısçık’tan gelen beygirler Orçu Boğazı’ndan Yayla Pazarı’na, oradan Aydınçarşı’yı aşıp Çamyayla Köyü üzerinden Bolu’ya ulaşırdı. Yayla Pazarı’nın güneyindeki Çingeneler Mezarlığı‘nda hâlâ mezar taşları bulunur — buraya Romanların ölülerini defnettiği söylenir. Güneyinde Zıngıldak Kuyu (üzeri tahtayla örtülü, suyu yüzeye yakın bir kuyu, çobanların su içtiği yer) yer alır.
Yaylanın çevresinde birçok komşu köyün yaylası bulunur: güneybatısında Kuzgölcük (Aşağı ve Yukarı olmak üzere iki ayrı yayla), kuzeyinde Karacasu, kuzeydoğusunda Yozgat (Çamyayla) ve Kınık, doğusunda Değirmenözü, Karacaağaç, Soku, Erencik, Okçular ve Demirciler köylerinin yaylaları vardır. Yaylalar arasında kesin bir sınır olmadığından hayvanlar bu otlaklarda çoğunlukla karışık gezip otlar; ama eskiden geçim tamamen hayvancılığa dayandığından ve hayvan sayısı fazla olduğundan her köyün yaylasının bir sınırı oluşturulmuş, sınır ihlallerine fazla tahammül gösterilmemiş, zaman zaman yayla sahipleri arasında kavgalar bile çıkmıştır. Yaylanın batısındaki Çayırköyü mevkiinde ev yeri taşlarına benzeyen taşlar bulunur — Kızıklılarla mera anlaşmazlığı yüzünden buranın terk edildiği söylenir; benzer şekilde Orçu Boğazı‘ndaki bir başka yaylanın sahipleri de Kızıklılarla anlaşmazlık nedeniyle burayı terk etmiştir. Arkutça ismi, Nallıhan’ın kuzeybatısındaki bir köyün adıyla aynıdır — bu benzerlik, yakındaki Ayman Yaylası’nın da Kızık Yaylası’na yakın olması ve Kızık Köyü’nün eskiden Nallıhan’a bağlı olabileceğini düşündürmektedir.
Jeologların incelemelerine göre, binlerce belki de milyonlarca yıl önce Çal Dağı ile Solak Köyü arası kapalı bir vadiydi; bu yüzden Kızık Yaylası’nın tamamı, Beşpınarlar’a ve Maymun Tepesi’ne kadar bir göl halindeydi — Aladağ Suyu ile Arkutça Suyu burayı göle çevirmişti, gölün fazla suları Çal Tepesi ile Dereceören Yaylası arasından akıyordu. Buradaki taşlar incelendiğinde, akarsular tarafından yuvarlak hale getirilmiş çay taşları olduğu görülür. Binlerce yıl sonra Çal Dağı ile Solak Köyü arasında Dereyurt açılınca sular buradan bugünkü yatağından akmaya başlamış, göl tamamen boşalmış ve bugünkü yayla çayırlıkları ortaya çıkmıştır.
Kaynak:
BOLU SEBEN KIZIK KÖYÜ (MEHMET ÖZÇELİK)
İstanbul – 2023