Çapı 2-5 cm, uzunluğu 10-15 cm olan yuvarlak iki odun parçasının ortadan yarılmasıyla elde edilen 4 odun parçasına “kös” denir; bu köslerle oynanan oyuna da kös oyunu denir. Oyun genellikle iki kişi, bazen de ikişerli dört kişiyle oynanır. Oyuncular yere oturup kösleri, kapalı tarafları karşılıklı içe gelecek şekilde tutarak yerden 15-30 cm yukarı ya da sağa sola atarlar. Yere düşen köslerin düşüş şekline göre şu sayı ve kabul değerleri vardır:
Ak Dört: Yere düşen köslerin düz taraflarının hepsinin yukarı gelmesidir. 4 kale ilerlenir; Ak Dört atan tekrar kös atma hakkına sahip olur.
Mali: Yere düşen köslerin yuvarlak taraflarının yukarı, düz taraflarının aşağı gelmesidir. 6 kale ilerlenir; Mali atan tekrar atma hakkına sahip olur.
Kös: Yere düşen köslerden sadece birinin düz tarafının yukarı gelmesidir. 1 kale ilerlenir; Kös atan tekrar atma hakkına sahip olur.
Çatal İki: Köslerden ikisinin düz yüzeyi yukarı, ikisinin aşağı gelmesidir. Çatal İki atan bir daha kös atamaz; sıra rakibe geçer.
Çatal Üç: Köslerden üçünün düz yüzeyi yukarı, birinin aşağı gelmesidir. Çatal Üç atan bir daha kös atamaz; sıra rakibe geçer.
Kaleli Kös Oyunu
Karşılıklı olarak, pinpon topu sığacak büyüklükte 9’ar sıra kuyu açılır; karşı tarafa da aynı şekilde 9’ar çift sıra kuyu açılır. En sağdaki ve soldaki kuyularla karşı sıradaki kuyular arasına, sağdan ve soldan itibaren 3’er kuyu daha açılır; buna “kös kalesi” denir. İki rakip karşılıklı oturur; biri çomakları, biri misket büyüklüğündeki taşları alır. Her kuyuya 9 çomak, karşı kuyulara da 9 taş dizilir. Oyun en sağdan başlayarak bir alttaki sıraya doğru sola oynanır. Ak Dört atan bir daha, Mali atan bir daha, Kös atan bir daha atar; toplamda 4+6+1 kale kadar taş ya da çomağını ileri götürür. Arkadan atan ona yetişirse o taş ya da çomağı oyun dışı bırakır. Rakip diğer taş ve çomaklarla devam eder. Taşı ya da çomağı önce biten taraf mağlup sayılır ve oyun yeniden başlar.
Sayılı Kös Oyunu
Önce kös atılır; sayı alabilmek için kös gelmesi zorunludur. Kös 1, Mali 32, Ak Dört 4 sayılır. 100 sayıyı ilk tamamlayan taraf rakibine bir “lopak” yükler; rakip ya kendisi de 100’ü tamamlayarak bu lopağı kaldırır ya da bir lopak daha yer. Çatal İki ve Çatal Üç sayılmaz; bunları atan bir daha atamaz, sıra rakibe geçer.
Çocuklar bu oyunları oynarken, Cumhuriyet’ten önce ve Cumhuriyet’in ilk yıllarından 1960’lı yıllara kadar gençlerin ve büyüklerin de kös ve met oynadıkları söylenir.
Kaynak:
BOLU SEBEN KIZIK KÖYÜ (MEHMET ÖZÇELİK)
İstanbul – 2023