Bu yazı, Köyümüzün İnançları yazı dizisinin beşinci bölümüdür. Bu bölümde nazar ve koruyucu inançları, uğur-uğursuzluk sayılan günlük davranışları ve kehanet-alametleri bulacaksınız.
Nazar ve Koruyucu İnançlar
Nazar değmesi
Çocuğa ya da aile bireylerine nazar değmemesi için nazar muskası yazdırılıp o kişinin üzerine muska ile birlikte mavi nazar boncuğu takılır. Muskanın kişiyi nazardan koruyacağına, boncuğun da nazarı üzerine çekip çatlayarak kırılacağına, böylece kişiye nazar değmeyeceğine inanılır. Nazar değen kişiye nazar okuyucusu tarafından okunup üflenir; o kişi nazardan kurtulur. Nazarı dokunan kişinin elbisesinden küçük bir parça alınıp nazar değen kişinin üzerine dikilir; o kişinin nazarın etkisinden kurtulacağına inanılır. Nazar okuyucuları bu bilgiyi başkasından el almışlardır; herkes nazar okuyamaz, sadece el alanlar okuyabilir. En fazla mavi gözlü insanların nazarının değdiğine inanılır; mümkün olduğunca bu kişilerden uzak durulur.
Nazar boncuğu
Üzerinde göz bulunan mavi bir boncuktur. Kişiye nazar değmesini engellediğine inanılır. Çatlarsa, “nazar değmiş ama boncuk bunu engellemiş” denir.
Kurşun döktürmek
Kendisine nazar değdiğine inanan kişi, nazar duası okuyan kişilere gidip kendisine nazar duası okutur. Nazar duası okuyan kişiler aynı zamanda kurşun da döker: kurşunu toprak bir kapta eriyene kadar ısıtırlar. Kurşun döktüren kişinin başının üzerine bir bez örtülür; bezin üzerinde, içinde kurşun eriyen kap en az üç kez çevrildikten sonra suyun içine eriyen kurşun boşaltılır. Suda katılaşan kurşunun şekline göre nazar değip değmediği anlaşıldığına ve kişinin nazardan korunacağına inanılır.
Tahtaya vurmak
Kişi önemli bir şey yaptıysa ya da olağanüstü bir başarı elde ettiyse “Kulağına kurşun” der ve tahtaya vurur. Bunu yapınca nazar değmeyeceğine inanılır.
Yağın yoğurdun içine çörek otu koymak
Tereyağının ya da yoğurdun içine çörek otu konursa, o yoğurdun ve yağın elde edildiği hayvana nazar değmeyeceğine inanılır.
Yılancık veya temre tedavisi
Yılancık ve temrenin (bir cilt rahatsızlığının) erkek ve dişi olmak üzere cinsiyeti olduğuna inanılır. Erkek yılancığa ya da temreye erkek okuyucu, dişisine ise kadın okuyucu okursa iyileşeceğine inanılır. Hangisi olduğu bilinmediğinden hem erkeğe hem kadına okutturulup yazdırılır: yılancığın ya da temrenin üzeri ve etrafı hem kömürle çizilir hem okutulur. Bu işleme yazdırma denir. Yazdırıldıktan sonra iyileşeceğine inanılır.
Uğur, Uğursuzluk ve Günlük Davranış Adetleri
Eve gelen bir misafirin ayağını sürüyerek gelmesi
Eve bir misafir gelir, arkasından başka misafirler de gelirse, ilk gelen misafirin “ayağını sürüyerek” geldiğine, yani arkasından başkalarını getirdiğine inanılır.
Gece tırnak kesmek
Gece tırnak kesmenin uğursuzluk getirdiğine, kesilen tırnakların cinler tarafından alınıp sahibine kötülük yapılacağına inanılır.
Elbise üzerindeyken dikiş dikmek
Elbise üzerindeyken herhangi bir yeri ya da düğmesi dikilmez. Dikilirse, üzerinde elbise dikilen kişinin aklının (da) dikileceğine inanılır. Elbise çıkarılarak dikilir. Zorunlu hallerde, elbisesi dikilen kişinin ağzına ısırabileceği bir şey verilir; dikim bitene kadar ısırmaya devam eder.
Erkeğin önünün kesilmesi
Bir kadın yoldan karşıya geçmek isterken yoldan gelen erkeğin geçmesini bekler, erkek geçtikten sonra karşıya geçer. İnanışa göre kadınların cenazesini de erkekler taşıdığı için, erkeğin önü kesilmez.
Sol taraftan kalkmak, önce sağ ayakkabıyı giymek, sağ ayakla evden çıkmak
Sabahleyin yataktan sağ taraftan kalkılır, önce sağ ayakkabı giyilir, evden sağ ayakla çıkılır. Aksi halde o gün işlerin iyi gitmeyeceğine, uğursuzluk geleceğine inanılır.
Evde ıslık çalmak
Evde ıslık çalmanın günah olduğuna, ıslığın şeytanların ezanı olup şeytanları çağırdığına inanılır. Evde kimseye ıslık çaldırılmaz; çalan kişi ayıplanır.
Kapı eşiğinde / evin eşiğinde oturmak
Kapının ya da evin eşiğinde oturulmaz. Eşikte oturan kişinin iftiraya uğrayacağına inanılır; bu kişi hoş karşılanmaz.
Ekmeğe saygı
Yolda ya da herhangi bir yerde ekmek parçası görülürse öpülüp kimsenin basmayacağı yüksek bir yere konur; “kurtlar kuşlar yesin” denir. Yerde bulunan ekmek parçasına kesinlikle basılmaz; basmanın günah olduğuna, basan kişinin fakirleşip çarpılacağına inanılır.
Misafirlerin ayakkabılarının evden çıkış yönüne göre çevrilmesi
Misafirler evde otururken, evden biri misafirlerin ayakkabılarını evden çıkış istikametine doğru çevirir. Bu misafire saygı anlamına gelir; aynı zamanda “gene gelin” anlamındadır.
Gece sakız çiğnemek
Gece sakız çiğnemek ayıptır; ölü eti çiğnemek anlamına gelir.
Eşiğin altına muska koymak
Bazı kişiler kendilerini kötülüklerden korumak için muska yazdırır. Bu muskaların evin kapı eşiğinin altına konulmasının daha faydalı olacağına inanılır.
Otururken ağırlık çökmesi
Otururken uykunun gelmesi ve kişiye ağırlık çökmesi, o gün o eve misafir geleceğine inanılır.
Başından önemli bir olay geçen kişi
Bir kişinin başından önemli bir olay geçmiş ve o kişi bu olayı zarar görmeden atlatmışsa, fakirlere sadaka vermesi gerekir. Verilen sadakanın o kişiyi ileride kötü olaylardan koruyacağına inanılır.
Kırık ayna
Kırılan ayna evde bulundurulmaz, atılırdı. Evde bulundurulan kırık aynanın uğursuzluk getireceğine inanılırdı.
Kehanetler ve Alametler
Rüyada diş çıkması
Rüyada diş önden çıkarsa yakın akrabalardan, yandan çıkarsa uzaktan birinin öleceğine; diş çıkarken ağrı yaptıysa ölen kişinin acı çekeceğine, ağrı yapmadıysa acı çekmeyeceğine inanılır.
Karga ve baykuş ötmesi
Evin yakınında ya da pencereye yakın bir yerde baykuş ya da karga öterse, evden cenaze çıkacağına inanılır. Bu kuşların ev yakınlarında ötmesi istenmez.
Karakedi görmek ya da önünden karakedi geçmesi
O gün işlerin iyi gitmeyeceğine, bir tersliğin olacağına, kara kedinin cin olma ihtimalinin bulunduğuna inanılır.
Köpek uluması
Hiçbir neden yokken köpeğin ulumasının uğursuzluk getireceğine, o gün kötü bir haberin geleceğine inanılır.
Göz seğirmesi
Sağ göz seğirirse iyi bir şeyin, sol göz seğirirse beklenmeyen birinin geleceğine inanılır.
Kulak çınlaması
Bir kişinin kulakları çınlıyorsa, o kişinin anıldığına, onun hakkında konuşulduğuna; sağ kulağı çınlıyorsa iyi, sol kulağı çınlıyorsa kötü olarak anıldığına inanılır.
Başında çırpı kırmak
Çırpı, odunun incesi ve kurusudur, elle kırılabilir. Bir kişi umulmadık şekilde iyi bir iş yaptıysa, başının üzerinde çırpı kırılır. Çırpının kırılması, o kişinin tebrik edilmesi anlamını taşır.
Rüyada bazı şeyleri görmek
Rüyada ayakkabı kaybolması işlerin ters gideceğine; ekmek ve yumurta görmek birileriyle kavga edileceğine; cenaze görmek kişinin ömrünün uzayacağına; tüfek atılması haber geleceğine; su ve balık görmek nasip çıkacağına işaret ettiğine inanılır.
Kaynak:
BOLU SEBEN KIZIK KÖYÜ (MEHMET ÖZÇELİK)
İstanbul – 2023