Sabunun piyasada olmadığı ya da pahalı olduğu yıllarda kil, temizlik malzemesi olarak kullanılırdı — hem çamaşır hem de vücut temizliğinde. Köyün kuzey tarafında “Killik Kaşı” denilen tepenin üstünde, toprağın 2 ile 10 metre altından çıkarılırdı. Toprakla birlikte çıkan kil, çakı veya bıçakla tozu toprağı temizlenerek saf hale getirilirdi; buna “konglama” denirdi.
Kil çıkarma işinde zaman zaman kazalar da yaşanmıştır. 1944 yılında Rafie Kayış adlı bir kadın, kil ocağının çökmesi sonucu hayatını kaybetmiştir.
İki çeşit kil bulunurdu: Kırmızı Kil (rengi kırmızıdır, “baş kili” de denir) ve Beyaz Kil (rengi hafif mavimsi ve yeşile çalar, “sırt kili” de denir).
Baş kili sulandırılarak çamur kıvamına getirilir, başın her tarafına sürülerek saçların her tarafına yedirilir, sonra durulanırdı. Saçları yumuşacık yapar, başta hiç kepek ve kir bırakmazdı — doğal bir şampuan işlevi görürdü. Sırt kili ise su ile çamur kıvamına getirilip vücudun her tarafına sabun gibi sürülerek vücut temizliği yapılırdı; çamaşırları da çok güzel temizlerdi.
Çıkarılan killer öküz arabalarına yüklenerek Bolu köylerine götürülür, parayla satılır ya da buğdayla değiştirilerek oldukça iyi bir geçim kaynağı sağlardı.
Sabunların, deterjanların ve şampuanların çıkması ve bollaşmasıyla kil ekonomik değerini kaybetmiştir; şu anda çok az kişi kil çıkarmaktadır.
Kaynak:
BOLU SEBEN KIZIK KÖYÜ (MEHMET ÖZÇELİK)
İstanbul – 2023